Άγιος Μάρκος: Απόστολος, Ευαγγελιστής και ιδρυτής

Ο Μάρκος στα αποστολικά κείμενα

Οι Πράξεις κατονομάζουν τον Ιωάννη, που λεγόταν και Μάρκος, στην αφήγηση της αποστολικής ιεραποστολής. Συνόδευσε τον Βαρνάβα και τον Παύλο και αργότερα ταξίδεψε με τον Βαρνάβα στην Κύπρο, όταν ο Παύλος και ο Βαρνάβας διαφώνησαν για τη συμμετοχή του σε άλλο ταξίδι. Η θέση του σε αυτές τις σχέσεις φέρνει τον ευαγγελιστή στον ζωντανό κόσμο των πρώτων χριστιανικών αποστολών.

Το Κολοσσαείς 4:10 μεταφέρει χαιρετισμούς από τον Μάρκο και τον αναγνωρίζει ως εξάδελφο του Βαρνάβα. Στην παραδεδομένη παράδοση της Εκκλησίας, αυτός ο Μάρκος είναι ο ευαγγελιστής και αποστολικός ιδρυτής της Αλεξάνδρειας.

Πηγές: Πράξεις 15.36–41 · Κολοσσαείς 4.10 · Ευσέβιος, Εκκλησιαστική Ιστορία Β΄.15–16, 24

Το Ευαγγέλιο που εμπιστεύθηκε στην Εκκλησία

Ο Ευσέβιος διασώζει την πρώιμη παράδοση που συνδέει το Ευαγγέλιο του Μάρκου με το κήρυγμα του Πέτρου. Διηγείται ότι οι ακροατές του Πέτρου ζήτησαν από τον Μάρκο να καταγράψει τη διδασκαλία που είχαν δεχθεί. Η αφήγηση τοποθετεί το Ευαγγέλιο μέσα στο αποστολικό κήρυγμα που διαμόρφωσε τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες.

Το ίδιο το Ευαγγέλιο αρχίζει με τον Ιησού Χριστό και τη διακονία του Ιωάννου του Βαπτιστή. Το πρώτο κεφάλαιο προχωρεί από το βάπτισμα και τον πειρασμό στην κλήση μαθητών, τη διδασκαλία, την απελευθέρωση, τη θεραπεία και την προσευχή. Η ανάγνωσή του οδηγεί τον επισκέπτη από τη μορφή του ευαγγελιστή στον Κύριο που εκείνος κηρύσσει. Η διαρκής θέση του Μάρκου στην Εκκλησία είναι αχώριστη από αυτό το κήρυγμα.

Πηγές: Ευσέβιος, Εκκλησιαστική Ιστορία Β΄.15–16, 24 · Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο 1

Η Αλεξάνδρεια στην παραδεδομένη παράδοση

Το Πατριαρχείο τιμά τον Μάρκο ως πρώτο επίσκοπο και ιδρυτή του. Η αφήγησή του τοποθετεί το κήρυγμά του, τη συγκρότηση της χριστιανικής κοινότητας και το μαρτύριό του στην Αλεξάνδρεια. Μνημονεύει την ταφή του στον Βουκόλο, όπου αργότερα υπήρχε ναός αφιερωμένος σε αυτόν. Η καταγραφή δίνει σε αυτή την ίδρυση ιερή γεωγραφία μαζί με διαδοχή ονομάτων.

Η ιστορία του Πατριαρχείου τοποθετεί την ίδρυση από τον Άγιο Μάρκο στο 43 μ.Χ. Ο πατριαρχικός κατάλογος καταγράφει τις παραδοσιακές χρονολογίες 40–63 για τη διακονία του. Αυτές οι χρονολογήσεις τοποθετούν την αρχή του αλεξανδρινού χριστιανισμού στην αποστολική γενιά.

Πηγές: Πατριαρχείο Αλεξανδρείας — Προηγούμενοι Πατριάρχες, σελίδα 7 · Πατριαρχείο Αλεξανδρείας — Ιστορία

Η Εκκλησία μνημονεύει έναν μάρτυρα

Η Ορθόδοξη Εκκλησία μνημονεύει τον Άγιο Μάρκο στις 25 Απριλίου. Ο συναξαριακός βίος διηγείται τη σύλληψή του ενώ τελούσε τη Λειτουργία και τον συρμό του στους δρόμους της Αλεξάνδρειας. Οι χριστιανοί τον τιμούν ως μάρτυρα: έναν μάρτυρα του οποίου το κήρυγμα και το πάθος ανήκουν μαζί.

Η Εκκλησία θυμάται τον Άγιο Μάρκο μέσα από την προσευχή και τις μνήμες της. Η εορτή του ενώνει το κήρυγμα του Ευαγγελίου με την ανάμνηση της αποστολικής μαρτυρίας και του μαρτυρίου του.

Διαβάζοντας την εικόνα

Οι εικόνες αναγνωρίζουν τον Μάρκο από τη θέση του ανάμεσα στους τέσσερις ευαγγελιστές, το φωτοστέφανο και το Ευαγγέλιο που κρατά ή γράφει. Το λιοντάρι είναι το παραδοσιακό ευαγγελικό σύμβολό του· η αφήγηση της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αμερική συνδέει τον συμβολισμό με τα βιβλικά οράματα των ζώντων όντων.

Ο Εμμανουήλ Τζάνες ζωγράφισε την εικονιζόμενη εικόνα το 1657· φυλάσσεται στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα. Ο Μάρκος παρουσιάζεται να εργάζεται στο Ευαγγέλιό του, συνοδευόμενος από το λιοντάρι του ευαγγελικού του συμβόλου. Η σύνθεση συνδέει τη συγγραφή με τη συνεχή διακήρυξη της μαρτυρίας του από την Εκκλησία.

Πηγές: Εικόνα του Αγίου Μάρκου του Εμμανουήλ Τζάνε (1657), Μουσείο Μπενάκη — εγγραφή αρχείου Wikimedia Commons

Διαβάζοντας το Ευαγγέλιο του Αγίου Μάρκου

Ο Μάρκος παρουσιάζει τον Ιησού μέσα από το κήρυγμα της Βασιλείας, την κλήση μαθητών και τη θεραπεία όσων Τον πλησιάζουν. Η αφήγηση κινείται από τις πόλεις και τα χωριά της Γαλιλαίας προς την Ιερουσαλήμ. Καθώς εξελίσσεται, οι μαθητές μαθαίνουν ότι η ακολούθηση του Χριστού περιλαμβάνει εμπιστοσύνη, διακονία και άρση του σταυρού.

Η παραβολή του σπορέα προσφέρει χρήσιμη αφετηρία στον αναγνώστη. Ρωτά πώς γίνεται δεκτός ο λόγος και τι του επιτρέπει να καρποφορήσει. Διαβάστε ολόκληρη την περικοπή, μαζί με την ερώτηση των μαθητών και την εξήγηση του Χριστού. Το Ευαγγέλιο απευθύνεται προσωπικά στον αναγνώστη, διατηρώντας την ανταπόκριση μέσα στην ιστορία του Ιησού και των μαθητών Του.

Πηγές: Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο 1 · Το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, κεφάλαιο 4 · Το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, κεφάλαιο 8

Μια διαδρομή μέσα στο Ευαγγέλιο

Αυτές οι περικοπές εισάγουν θέματα που επανέρχονται στο Ευαγγέλιο. Διαβάστε κάθε περικοπή στην Αγία Γραφή και έπειτα επιστρέψτε στο γύρω κεφάλαιο. Ένα σημειωματάριο μπορεί να βοηθήσει να θυμηθείτε ερώτηση για τον ιερέα ή λεπτομέρεια που θα ξαναδείτε όταν η περικοπή αναγνωσθεί στην εκκλησία.

Πηγές: Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο 1 · Το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, κεφάλαιο 4 · Το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, κεφάλαιο 8

Μια αποστολική κληρονομιά στην Τανζανία

Για την Εκκλησία στην Αρούσα και την Κεντρική Τανζανία, το όνομα του Αγίου Μάρκου θεμελιώνει δεσμό με την αποστολική έδρα της Αλεξάνδρειας. Ο δεσμός φαίνεται στη μνημόνευση του Πατριάρχη, στη διακονία του Μητροπολίτη και στην κοινή μυστηριακή ζωή των ενοριών. Κάθε τοπική κοινότητα ανήκει σε ευρύτερη Εκκλησία με ιστορία και διδασκαλία που φθάνουν πίσω μέσα από πολλές γενιές.

Η γνωριμία με τον Άγιο Μάρκο ανοίγει επομένως πολλούς δρόμους μαζί: ανάγνωση του Ευαγγελίου, εξερεύνηση της ιστορίας της Αλεξάνδρειας, συνάντηση με τους Πατέρες της και κατανόηση της σημερινής αποστολής της Εκκλησίας στην Αφρική. Το ίδιο Ευαγγέλιο που κηρύχθηκε στον αρχαίο μεσογειακό κόσμο ακούγεται στη λατρεία και τη διδασκαλία των κοινοτήτων της Τανζανίας.

Πηγές: Πατριαρχείο Αλεξανδρείας — Ιστορία