Από τον Χριστό και τους Αποστόλους στη ζωντανή Εκκλησία

Ο Χριστός, οι Απόστολοι και η Πεντηκοστή

Η ιστορία της Εκκλησίας αρχίζει με ένα πρόσωπο: τον Ιησού Χριστό, τον οποίο οι χριστιανοί ομολογούν ως ενανθρωπήσαντα Υιό του Θεού. Τα Ευαγγέλια μαρτυρούν τη γέννηση από την Παρθένο Μαρία, τη διδασκαλία και τις θεραπείες, τη Σταύρωση, την Ανάσταση και την Ανάληψή Του. Η Εκκλησία κατανοεί αυτά τα γεγονότα ως σωτηριώδη ενέργεια του Θεού στην ανθρώπινη ιστορία.

Ο Χριστός επέλεξε και διαμόρφωσε τους Αποστόλους για να Τον μαρτυρούν. Την Πεντηκοστή το Άγιο Πνεύμα ήλθε στους μαθητές στην Ιερουσαλήμ, ενδυναμώνοντας το κήρυγμα πέρα από τα όρια ενός λαού ή μιας γλώσσας. Οι Πράξεις ακολουθούν αυτή την επέκταση, μαζί με τα ταξίδια του Αγίου Παύλου. Η Πεντηκοστή φανερώνει την πνευματοδόμητη ζωή με την οποία η Εκκλησία συνεχίζει την αποστολή της.

Μια αποστολική κοινότητα

Οι πρώτοι χριστιανοί συγκεντρώνονταν για την αποστολική διδασκαλία, την προσευχή, την κοινωνία και την Ευχαριστία. Το Βάπτισμα ενσωμάτωνε τους νέους πιστούς στον Χριστό· η κοινή ζωή περιλάμβανε υλική φροντίδα όσων είχαν ανάγκη. Οι κοινότητες μοιράζονταν την πίστη σε πόλεις και περιοχές μέσω των Αποστόλων, των συνεργατών τους και των δεσμών μεταξύ εκκλησιών.

Οι Πράξεις 15 καταγράφουν τη σύνοδο της Ιερουσαλήμ, συνήθως χρονολογούμενη περίπου στο 49 μ.Χ., για την υποδοχή των εθνικών. Οι προσήλυτοι δεν απαιτούνταν να γίνουν Ιουδαίοι με περιτομή για να ανήκουν στον Χριστό. Η σύναξη προσφέρει πρώιμο πρότυπο κοινής αντιμετώπισης δύσκολου ζητήματος, με τους ηγέτες να ακούν τη μαρτυρία του έργου του Θεού.

Από τον διωγμό στη δημόσια ελευθερία

Η πρώιμη Εκκλησία αναπτύχθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χωρίς αυτοκρατορική εξουσία. Οι μάρτυρες ομολογούσαν τον Χριστό στον διωγμό, ενώ οι καθημερινές κοινότητες διατηρούσαν λατρεία, διδασκαλία και φιλανθρωπική μέριμνα. Ο διωγμός που άρχισε επί Διοκλητιανού το 303 ήταν ιδιαίτερα σκληρή δοκιμασία.

Το 313 ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος συμφώνησαν στο Μιλάνο για θρησκευτική ανοχή και αποκατάσταση της χριστιανικής περιουσίας. Η νέα ελευθερία επέτρεψε σε ναούς και ιδρύματα να ακμάσουν και έφερε νέα σχέση της Εκκλησίας με την αυτοκρατορική εξουσία. Οι χριστιανικές κοινότητες μπορούσαν να λατρεύουν δημόσια και να αναπτύσσουν ευρύτερο εκπαιδευτικό και φιλανθρωπικό έργο.

Νίκαια Α΄ — 325

Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος συνήλθε στη Νίκαια για τη διαμάχη του Αρείου. Ήταν ο Υιός κτίσμα, όσο υψηλό κι αν ήταν, ή αληθινός Θεός; Η σύνοδος ομολόγησε ότι ο Υιός γεννάται αιωνίως από τον Πατέρα και είναι ομοούσιος με Εκείνον. Η διδασκαλία της διαφυλάσσει την ομολογία ότι ο Σωτήρας είναι ο ίδιος ο Θεός που ενεργεί για τη ζωή του κόσμου.

Κωνσταντινούπολη Α΄ — 381

Η Β΄ Οικουμενική Σύνοδος επιβεβαίωσε τη Νίκαια και απέρριψε διδασκαλίες που μείωναν τη θεότητα του Αγίου Πνεύματος ή την πληρότητα της ανθρωπότητας του Χριστού. Η ομολογία της για το Πνεύμα ανήκει στο Σύμβολο Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως της ορθόδοξης λατρείας: την κοινή ομολογία Πατρός, Υιού και Αγίου Πνεύματος.

Έφεσος — 431

Η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος αντιμετώπισε τη διαμάχη του Νεστορίου. Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας υπερασπίστηκε την ενότητα του Χριστού: ο αιώνιος Υιός του Θεού είναι το ίδιο πρόσωπο που γεννήθηκε από τη Μαρία. Ο τίτλος Θεοτόκος, εκείνη που γεννά τον Θεό, εκφράζει την ομολογία της Εκκλησίας για την Ενανθρώπηση.

Χαλκηδόνα — 451

Η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος ομολόγησε έναν και τον ίδιο Χριστό ως πλήρως Θεό και πλήρως άνθρωπο. Οι δύο φύσεις παραμένουν ενωμένες σε ένα πρόσωπο, χωρίς σύγχυση ή διαίρεση σε δύο υιούς. Η γλώσσα της Χαλκηδόνος διατηρεί την πραγματικότητα της έλευσης του Θεού ανάμεσά μας και την πληρότητα της ανθρωπότητας που προσέλαβε. Η ανθρωπότητα του Χριστού είναι ουσιώδης για την εκκλησιαστική κατανόηση της σωτηρίας.

Κωνσταντινούπολη Β΄ — 553

Η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος επιβεβαίωσε την ενότητα του Χριστού και διευκρίνισε τη Χαλκηδόνα σε συνέχεια με τον Άγιο Κύριλλο. Η απόρριψη των γραπτών που ονομάστηκαν Τρία Κεφάλαια αντιτάχθηκε σε ερμηνείες που διαιρούσαν τον Χριστό. Οι δογματικές διαμάχες της περιόδου έφεραν επίσης απόρριψη εικοτολογικών διδασκαλιών του Ωριγένη και μεταγενέστερων ωριγενιστών.

Κωνσταντινούπολη Γ΄ — 680–681

Η ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδος απέρριψε τον μονοθελητισμό, τη διδασκαλία ότι ο Χριστός έχει μόνο ένα θέλημα. Ακολουθώντας τη μαρτυρία του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού και άλλων, επιβεβαίωσε θείο και αληθινό ανθρώπινο θέλημα, μαζί με θεία και ανθρώπινη ενέργεια. Η ανθρώπινη υπακοή του Χριστού είναι πραγματική και ελεύθερα αρμονική με το θείο θέλημα· η ανθρωπότητά Του ούτε σβήνεται ούτε μειώνεται σε παθητική εμφάνιση.

Νίκαια Β΄ — 787

Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος υπερασπίστηκε τη δημιουργία και την τιμή των ιερών εικόνων απέναντι στην εικονομαχία. Επειδή ο Λόγος έγινε αληθινά άνθρωπος, ο Χριστός μπορεί να εικονίζεται κατά την ανθρωπότητά Του. Η τιμή προς την εικόνα αφορά το εικονιζόμενο πρόσωπο. Η σύνοδος διέκρινε αυτή την προσκύνηση από τη λατρεία που οφείλεται μόνο στον Θεό, θεμελιώνοντας τις ιερές εικόνες στην Ενανθρώπηση.

Η πίστη σε νέες γλώσσες

Τον ένατο αιώνα οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος μετέφεραν τη χριστιανική διδασκαλία και λατρεία στη Μοραβία στη σλαβονική γλώσσα· η αποστολή άρχισε εκεί το 863. Η μετάφραση, ο γραμματισμός και η κατάρτιση τοπικού κλήρου βοήθησαν την πίστη να ριζώσει στη γλώσσα του λαού. Η κληρονομιά τους έγινε κεντρική στη χριστιανική ζωή του σλαβικού κόσμου.

Μια τραυματισμένη κοινωνία

Ο χωρισμός της Ανατολικής Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας αναπτύχθηκε επί αιώνες. Οι διαφορές αφορούσαν την εξουσία, την προσθήκη του filioque στο Σύμβολο και διαφορετικές πρακτικές μέσα σε πολιτική και γλωσσική αποξένωση. Τα γεγονότα του 1054 έγιναν ορόσημο· η άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 βάθυνε το ρήγμα. Η άρση των αμοιβαίων αναθεμάτων το 1965 ήταν σημαντική, αλλά δεν αποκατέστησε από μόνη της την ευχαριστιακή κοινωνία.

Δεχόμενοι αυτή την κληρονομιά σήμερα

Για τους Ορθόδοξους χριστιανούς, η ιστορία προσλαμβάνεται με τις Γραφές που αναγγέλλονται στη λατρεία, την πίστη του Συμβόλου, τη διδασκαλία των συνόδων και τους βίους των αγίων. Αυτά ανήκουν μαζί. Η μελέτη της ιστορίας βοηθά τον επισκέπτη να κατανοήσει την ιδιαίτερη μορφή της προσευχής, των εικόνων και της μυστηριακής ζωής της Εκκλησίας.

Η Εκκλησία στην Τανζανία μοιράζεται αυτή την ορθόδοξη κληρονομιά με την κοινωνία της με το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, τη διδασκαλία Αποστόλων και Πατέρων και τη λατρεία και διακονία των ενοριακών κοινοτήτων της.